Viêm miệng ở chó: loét niêm mạc cần tìm đúng nguyên nhân gây đau
Chó chảy nước dãi, hôi miệng và muốn ăn nhưng vừa nhai đã bỏ đi có thể đang đau niêm mạc miệng. “Viêm miệng” mô tả vùng mô đang viêm, chưa phải chẩn đoán nguyên nhân. Tổn thương có thể liên quan mảng bám, tiếp xúc hóa chất, dị vật, bệnh toàn thân hoặc một rối loạn miễn dịch. Vì vậy, không nên mặc định mọi vết loét đều là nhiệt miệng hay nhiễm khuẩn để tự bôi thuốc.
Cần phân biệt viêm lợi với viêm niêm mạc rộng hơn
Viêm lợi tập trung quanh răng, còn viêm miệng có thể ảnh hưởng niêm mạc má, môi, lưỡi, khẩu cái hoặc những vùng sâu hơn. Hai tình trạng có thể cùng tồn tại. Bề mặt niêm mạc đỏ, trợt hoặc loét làm việc nhai và nuốt trở nên đau; chảy máu nhẹ và nước dãi nhiều có thể khiến chủ nuôi tưởng chó chỉ bị một chiếc răng hỏng.
Một thể bệnh là viêm miệng loét mạn tính ở chó, trong đó phản ứng viêm bất thường với kháng nguyên mảng bám được xem là cơ chế quan trọng. Những vùng niêm mạc tiếp xúc răng có thể bị tổn thương rõ. Đây không phải tên gọi chung cho tất cả viêm miệng, cũng không nên khẳng định là bệnh tự miễn chỉ vì có đáp ứng với thuốc chống viêm.
Những nguyên nhân cần được xem xét
Dị vật, răng gãy, bệnh nha chu và chấn thương có thể gây tổn thương tại chỗ. Chất ăn mòn, dây điện bị cắn hoặc một số chất kích ứng gây bỏng mô, đôi khi kèm nguy cơ toàn thân. Những bệnh như tăng ure máu, rối loạn miễn dịch và khối u có thể tạo loét; nguyên nhân không thể được suy ra từ việc vết thương có màu trắng hay đỏ.
Tiền sử rất hữu ích: chó vừa đổi thuốc gì, có nhai dây điện hay tiếp xúc chất tẩy, vết loét xuất hiện trước hay sau bỏ ăn, có uống nhiều hoặc giảm cân không. Không phải mọi viêm miệng đều lây; cũng không thể loại trừ tác nhân nhiễm trùng nếu chưa khám. Bác sĩ sẽ chọn những khả năng phù hợp với tuổi, phân bố tổn thương và dấu hiệu toàn thân.
Khi nào cần khám gấp?
Chó có thể bỏ đồ cứng, nhai chậm, làm rơi thức ăn, cào miệng hoặc né chạm đầu. Mùi hôi, nước dãi có máu, rụt lưỡi và giảm cân là những dấu hiệu đáng chú ý. Cần quan sát lượng ăn thực tế, không chỉ việc chó có đến bát hay không. Một con vẫn muốn ăn có thể không nuốt được đủ để đáp ứng nhu cầu.
Không uống được, đau nhiều, sưng nhanh, khó nuốt hoặc khó thở cần đánh giá khẩn. Nghi tiếp xúc chất ăn mòn hay điện cần liên hệ cấp cứu ngay, kể cả miệng ban đầu chưa có loét rõ. Không tự gây nôn, trung hòa hóa chất bằng một hóa chất khác hoặc cố đổ dung dịch vào miệng chó đang nuốt khó.
Khám toàn miệng và xét nghiệm theo câu hỏi cụ thể
Bác sĩ quan sát vị trí tổn thương, răng, vùng dưới lưỡi và những phần có thể bị bỏ sót khi chỉ hé môi. Vì đau và nguy cơ cắn, đánh giá đầy đủ có thể cần an thần hoặc gây mê theo mức can thiệp. Thăm dò răng và phim nha khoa được cân nhắc khi nghi bệnh răng, không nên mặc định răng còn trắng là nguồn bệnh đã được loại trừ.
Xét nghiệm máu và nước tiểu giúp đánh giá bệnh toàn thân ở ca có dấu hiệu phù hợp. Tổn thương dai dẳng, bất thường hoặc nghi miễn dịch hay ung thư có thể cần sinh thiết. Vị trí lấy mẫu và thuốc đã dùng ảnh hưởng giá trị chẩn đoán. Tìm thấy vi khuẩn trên bề mặt không tự chứng minh chúng là nguyên nhân chính vì khoang miệng vốn có hệ vi sinh.
Điều trị bắt đầu từ kiểm soát đau và duy trì dinh dưỡng
Bệnh nhân cần được giảm đau phù hợp, đánh giá nước và dinh dưỡng, đồng thời xử lý nguyên nhân. Khẩu phần mềm có thể giúp một số chó dễ ăn, nhưng không đủ cho con đau đến mức không nuốt. Bác sĩ có thể cân nhắc hỗ trợ dinh dưỡng theo tình trạng; không cố bơm thức ăn khi chó chống cự, ho hoặc nuốt kém vì nguy cơ sặc.
Nếu bệnh liên quan mảng bám và răng, chăm sóc nha khoa là thành phần quan trọng. Thuốc kháng sinh có thể được dùng trong hoàn cảnh phù hợp nhưng không thay thế việc xử lý răng bệnh. Thuốc chống viêm hoặc điều hòa miễn dịch cần chẩn đoán và theo dõi; tự dùng corticoid trước khi làm rõ nhiễm trùng hoặc sinh thiết có thể gây khó khăn cho điều trị sau đó.
Viêm miệng mạn cần kế hoạch hơn một đợt thuốc
Trong thể loét mạn liên quan mảng bám, kiểm soát mảng bám chuyên nghiệp và tại nhà rất quan trọng, nhưng việc chải răng có thể không khả thi khi niêm mạc còn đau. Một số bệnh nhân cần nhổ các răng liên quan hoặc can thiệp chuyên sâu sau đánh giá. Không thể hứa rằng nhổ hết răng sẽ chữa khỏi mọi trường hợp; phản ứng viêm và nhu cầu điều trị bổ sung khác nhau giữa các con.
Mục tiêu theo dõi gồm mức đau, vùng loét, khả năng ăn, cân nặng và tác dụng phụ của thuốc. Nếu chỉ hôi miệng giảm mà chó vẫn né ăn, cần đánh giá lại. Bệnh tái phát liên tục không nên được xử lý bằng cách lặp cùng toa mà không xem lại chẩn đoán và khả năng kiểm soát nguồn kích thích.
Chăm sóc an toàn và tìm hỗ trợ
Không dùng cồn, oxy già, thuốc tê niêm mạc của người hoặc thuốc bôi “nhiệt miệng” khi chưa được hướng dẫn. Ngừng các đồ gặm cứng và tránh cố cạy miệng để vệ sinh vùng đau. Ghi lại lượng ăn, uống và thuốc đã dùng giúp buổi khám có thông tin cụ thể hơn.
Liên hệ DR.VET qua 0907 675 123 khi chó có loét miệng, chảy dãi hoặc ăn đau kéo dài. Báo ngay nếu chó không nuốt được hay nghi hóa chất để được hướng dẫn đến nơi có khả năng xử trí khẩn. Kế hoạch phù hợp phải dựa trên nguyên nhân thực tế, không chỉ tên gọi “viêm miệng”.
Nguồn tham khảo
Thông tin được biên soạn cho chủ nuôi và đối chiếu với các tài liệu dưới đây. Chưa có xác nhận bác sĩ DR.VET thẩm định bản thảo. Hình ảnh là nội dung minh họa, không phải bằng chứng chẩn đoán cho một ca cụ thể.
