Tắc niệu đạo ở mèo: nhận biết bí tiểu và xử trí kịp thời
Mèo liên tục vào khay cát, ngồi rặn nhưng không tiểu được là tình huống cần đi khám ngay, đặc biệt ở mèo đực. Đừng chờ đến khi bụng căng hoặc mèo nằm lả mới tìm trợ giúp. Khi đường thoát nước tiểu bị bít, bệnh không còn chỉ gây đau ở bàng quang mà có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến thận, tim và tính mạng.
Vì sao tắc đường tiểu lại nguy hiểm?
Niệu đạo là ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Ở mèo đực, đường ống này dài và có đoạn hẹp nên dễ bị tắc hơn mèo cái. Vật gây bít có thể là sỏi hoặc nút gồm chất nhầy, tế bào và khoáng chất; sưng viêm cùng co thắt cũng góp phần cản trở dòng tiểu. Vì vậy, gọi mọi trường hợp bí tiểu là “sỏi thận” sẽ làm sai lệch cách hiểu về bệnh.
Khi nước tiểu không thoát được, áp lực trong bàng quang tăng và truyền ngược lên đường tiết niệu. Khả năng lọc máu suy giảm, chất thải và kali có thể tích tụ. Kali tăng nặng gây rối loạn dẫn truyền tim, trong khi mất nước và rối loạn toan–kiềm làm tình trạng toàn thân xấu thêm. Không có một khoảng chờ an toàn áp dụng cho mọi mèo nghi bị tắc.
Dấu hiệu ban đầu thường bị nhầm với táo bón
Mèo có thể đi vào khay nhiều lần, ngồi lâu, kêu khi rặn, liếm vùng sinh dục hoặc tiểu ra ngoài khay. Ban đầu vẫn có vài giọt nước tiểu, đôi khi lẫn máu; điều này không loại trừ tắc một phần hoặc tình trạng đang tiến triển. Điểm cần quan sát là có lượng nước tiểu thực sự tương xứng hay chỉ có động tác rặn.
Khi bệnh nặng hơn, mèo bỏ ăn, nôn, trốn, giảm đáp ứng hoặc không đứng vững. Một con mèo trước đó kêu nhiều rồi bỗng nằm im chưa chắc đã đỡ đau; đó có thể là dấu hiệu suy kiệt. Chủ nuôi không nên tự sờ nắn mạnh bụng để tìm bàng quang hoặc thử “bóp cho tiểu”.
Nếu không chắc mèo đang rặn tiểu hay rặn đi tiêu, hãy mô tả tình trạng với cơ sở thú y và đưa đi kiểm tra. Trong nhà nhiều mèo, việc khay cát vẫn có nước tiểu không chứng minh con đang có triệu chứng vẫn tiểu được.
Chẩn đoán cần trả lời cả mức độ tắc và hậu quả toàn thân
Bác sĩ khám bàng quang, đánh giá đau, tuần hoàn, thân nhiệt và mức tỉnh táo. Xét nghiệm máu giúp kiểm tra chức năng thận, kali cùng những rối loạn cần điều chỉnh trước hoặc trong khi giải tắc. Điện tim có thể cần thiết khi nghi tăng kali hoặc nhịp tim bất thường.
Phân tích nước tiểu và chẩn đoán hình ảnh giúp tìm nguyên nhân như sỏi, đồng thời xem xét các bệnh đường tiểu khác. Tinh thể trong nước tiểu không đồng nghĩa chắc chắn có sỏi gây tắc; ngược lại, không thấy tinh thể cũng không loại trừ sỏi. Nhiễm khuẩn không phải nguyên nhân mặc định ở mọi mèo trẻ có triệu chứng đường tiểu, nên kháng sinh không được dùng chỉ dựa vào việc tiểu máu.
Điều trị không chỉ là đặt ống thông
Mục tiêu trước mắt là kiểm soát đau, xử lý rối loạn đe dọa tính mạng và khôi phục dòng nước tiểu. Bác sĩ lựa chọn thời điểm, phương pháp vô cảm và kỹ thuật giải tắc theo tình trạng bệnh nhân. Những thao tác này phải được thực hiện tại cơ sở thú y; tự luồn dụng cụ tại nhà có thể làm rách niệu đạo.
Sau giải tắc, bệnh nhân thường cần được theo dõi lượng nước tiểu, dịch truyền, điện giải và khả năng tự tiểu khi rút ống. Một số mèo tiểu rất nhiều trong giai đoạn hồi phục nên vẫn có nguy cơ mất nước dù đường tiểu đã thông. Truyền dịch vì thế cần tính theo diễn biến, không theo một công thức cố định cho mọi ca.
Nếu có sỏi hoặc tắc tái diễn, kế hoạch có thể bao gồm điều chỉnh dinh dưỡng, xử lý sỏi hoặc phẫu thuật phù hợp. Phẫu thuật mở rộng đường thoát tiểu ở ca được lựa chọn không chữa khỏi mọi nguyên nhân gây viêm bàng quang; chăm sóc lâu dài vẫn cần thiết.
Sau xuất viện, theo dõi điều gì để phát hiện tái tắc?
Trong những ngày đầu, nên bố trí khay riêng, sạch và dễ quan sát. Ghi lượng ăn, số lần vào khay và lượng nước tiểu thực tế. Đi tiểu khó trở lại, chỉ ra giọt, đau tăng, nôn hoặc lừ đừ là lý do phải liên hệ và tái khám ngay, không chờ hết thuốc.
Về lâu dài, bác sĩ cân nhắc tăng lượng nước qua khẩu phần, lựa chọn thức ăn theo loại bệnh, quản lý thể trạng và giảm căng thẳng trong môi trường sống. Không phải mọi mèo từng bí tiểu đều cần cùng một loại thức ăn “tiết niệu”. Nhà nhiều mèo cần đủ khay, nguồn nước và nơi nghỉ để hạn chế cạnh tranh. Bệnh có thể tái phát dù đã điều trị đợt đầu thành công.
Đưa mèo nghi bí tiểu đến DR.VET
Khi gọi DR.VET qua số 0907 675 123, hãy nói rõ mèo đang rặn mà không có dòng tiểu, lần cuối thấy tiểu bình thường và có nôn hoặc yếu hay không. Thông tin này quan trọng hơn việc chờ chụp đủ ảnh. Phòng khám tại 1391 Quốc lộ 50, ấp 5, xã Bình Hưng, TP. Hồ Chí Minh; cần gọi xác nhận khả năng tiếp nhận tại thời điểm đến. Nếu chưa liên hệ được hoặc cơ sở chưa thể tiếp nhận cấp cứu, hãy đến nơi gần nhất đang hoạt động.
Nguồn tham khảo
Thông tin được biên soạn cho chủ nuôi và đối chiếu với các tài liệu dưới đây. Chưa có xác nhận bác sĩ DR.VET thẩm định bản thảo. Hình ảnh là nội dung minh họa, không phải bằng chứng chẩn đoán cho một ca cụ thể.
