Quặm mi ở chó: khi lông quanh mi liên tục cọ lên giác mạc
Chó thường xuyên nheo mắt, chảy nước mắt và dụi mặt có thể không chỉ bị bụi hay ghèn. Khi bờ mi cuộn vào trong, lông tiếp xúc bề mặt giác mạc và gây kích thích lặp lại. Tình trạng này gọi là quặm mi. Thuốc nhỏ có thể làm mắt dễ chịu tạm thời nhưng không giải quyết được bất thường cấu trúc đang duy trì tổn thương; điều trị cần bắt đầu bằng đánh giá cả mi lẫn giác mạc.
Quặm mi có thể do cấu trúc hoặc do co thắt vì đau
Ở chó non, đặc điểm da mặt, hình dạng khe mi và tương quan giữa nhãn cầu với hốc mắt có thể làm bờ mi cuộn vào. Một số giống có nguy cơ cao hơn, nhưng chó ngoài những giống đó vẫn có thể mắc. Tình trạng có thể ở mi trên, mi dưới, một đoạn hoặc nhiều đoạn, và xuất hiện ở một hay cả hai mắt.
Đau từ bệnh giác mạc hay viêm mắt cũng khiến mi co thắt và tạo quặm thứ phát. Sẹo sau chấn thương hoặc biến đổi mô quanh mắt là những khả năng khác. Phân biệt nguyên nhân cấu trúc với thành phần co thắt rất quan trọng: chỉnh mi vĩnh viễn quá mức trong lúc mắt đang co thắt có thể tạo bờ mi sai vị trí sau khi cơn đau được giải quyết.
Tại sao chỉ vài sợi lông cũng có thể gây tổn thương?
Giác mạc cần một bề mặt nhẵn và màng nước mắt ổn định. Mỗi lần chớp, lông cọ lên cùng vùng tạo kích thích cơ học và có thể làm mất biểu mô. Đau khiến chó nheo mạnh hơn, từ đó mi càng cuộn vào và cọ nhiều hơn. Vòng lặp này giải thích vì sao mắt không khỏi bền vững dù chủ nuôi vệ sinh rất kỹ.
Kéo dài có thể gây loét, mạch máu mọc vào giác mạc, sắc tố hoặc sẹo làm giảm thị lực. Một số tổn thương sâu đe dọa độ vững của nhãn cầu. Không phải mọi chó đều xuất hiện tất cả biến chứng, nhưng chưa thấy vết loét bằng mắt thường không có nghĩa giác mạc đang an toàn.
Dấu hiệu cần chú ý và thời điểm đi khám
Chảy nước mắt, vệt ướt quanh mắt, nheo, chớp nhiều và cọ mặt là những biểu hiện thường gặp. Có thể thấy bờ mi cuộn vào hoặc mắt khó mở, nhưng lông dài và nếp da có thể che khuất. Ghèn là phản ứng đi kèm, không tự xác định nhiễm khuẩn. Chó non nhắm mắt kéo dài cần được kiểm tra sớm thay vì chờ lớn lên rồi mới khám.
Đau tăng, giác mạc đục, có chấm trắng hoặc nhìn kém cần khám trong ngày. Trường hợp mắt bị thương hoặc thay đổi nhanh cần đánh giá khẩn. Không dùng kéo, nhíp hoặc dao cạo sát bờ mi khi chó đang đau; thao tác tự làm có thể gây tổn thương trực tiếp. Nhổ lông nhìn thấy cũng không sửa được vị trí bờ mi.
Khám mi phải đi cùng khám bề mặt mắt
Bác sĩ quan sát khi chó tỉnh, đánh giá vị trí bờ mi, nếp da, khả năng chớp và các lông tiếp xúc giác mạc. Thuốc gây tê tại chỗ trong quá trình khám có thể hỗ trợ nhận diện thành phần co thắt do đau, nhưng không phải phép thử để chủ nuôi tự thực hiện. Cần phân biệt quặm mi với lông mi mọc sai hướng hoặc lông từ nếp da cọ mắt.
Nhuộm fluorescein giúp phát hiện loét; kiểm tra nước mắt và những bệnh mắt khác được cân nhắc theo khám. Tổn thương giác mạc có thể cần ưu tiên điều trị ngay. Lựa chọn phương án mi dựa trên cả tuổi và tổn thương hiện có, không chỉ mức độ “xấu” của mắt nhìn từ bên ngoài.
Điều trị ở chó đang lớn khác chó trưởng thành
Ở một số chó non, phương án chỉnh vị trí tạm thời giúp bảo vệ giác mạc trong thời gian cấu trúc mặt còn phát triển. Đây là thủ thuật của bác sĩ, không phải cách tự khâu hoặc dán mi tại nhà. Có trường hợp cần can thiệp lại khi hình dạng thay đổi; theo dõi định kỳ quan trọng hơn giả định mọi quặm mi sẽ tự hết khi lớn.
Với bất thường cấu trúc ổn định, phẫu thuật chỉnh mi được thiết kế để bờ mi tiếp xúc mắt đúng vị trí và chớp hiệu quả. Kỹ thuật và mức chỉnh khác nhau giữa bệnh nhân. Chỉnh thiếu có thể còn cọ giác mạc; chỉnh quá có thể làm mi lật ra hoặc bảo vệ mắt kém. Những trường hợp phức tạp nên được đánh giá bởi người có kinh nghiệm nhãn khoa phù hợp.
Sau can thiệp và tiên lượng lâu dài
Chó thường cần vòng chống dụi, thuốc theo chỉ định và tái khám để kiểm tra vết mổ cùng giác mạc. Không tự tháo chỉ hoặc ngừng vòng khi chó mới bớt đau. Sưng nhẹ sau can thiệp cần được phân biệt với đau tăng, dịch bất thường, vết thương hở hoặc mắt đục; những thay đổi sau cần báo ngay.
Khi chỉnh phù hợp trước khi giác mạc tổn thương nặng, cơ hội giữ mắt thoải mái và thị lực tốt thường khả quan. Sẹo hay sắc tố đã có không nhất thiết biến mất hoàn toàn sau sửa mi. Có thể cần theo dõi lại khi chó tăng trưởng hoặc khi có bệnh mắt khác. Nếu nghi quặm, liên hệ DR.VET qua 0907 675 123 để kiểm tra mức độ cọ giác mạc và trao đổi phương án; mục tiêu là bảo vệ mắt, không phải tạo hình thẩm mỹ đơn thuần.
Nguồn tham khảo
Thông tin được biên soạn cho chủ nuôi và đối chiếu với các tài liệu dưới đây. Chưa có xác nhận bác sĩ DR.VET thẩm định bản thảo. Hình ảnh là nội dung minh họa, không phải bằng chứng chẩn đoán cho một ca cụ thể.
