Tiêu chảy xuất huyết cấp AHDS ở chó: mất dịch nhanh có thể nguy hiểm hơn lượng máu nhìn thấy
Một con chó trước đó khỏe có thể nôn rồi tiêu chảy ra nhiều máu chỉ trong thời gian ngắn. Hội chứng tiêu chảy xuất huyết cấp, thường viết AHDS, là một khả năng nhưng không phải tên gọi cho mọi phân máu. Bệnh nhân có thể mất thể tích tuần hoàn nhanh và cần hồi sức dù da chưa biểu hiện mất nước rõ. Không nên chờ chó yếu đứng mới đi khám, cũng không tự kết luận Parvo hay AHDS chỉ từ màu và mùi phân.
AHDS là một hội chứng cần loại trừ bệnh tương tự
Tên trước đây thường dùng là viêm dạ dày ruột xuất huyết, nhưng AHDS mô tả chính xác hơn nhóm biểu hiện cấp ở ruột. Cơ chế liên quan tổn thương niêm mạc và thay đổi tính thấm, làm dịch cùng protein đi vào lòng ruột. Vai trò của hệ vi sinh và một số độc tố vi khuẩn được nghiên cứu, song không có một nguyên nhân duy nhất đã giải thích đầy đủ mọi trường hợp.
Một số loài hoặc chủng Clostridium perfringens sinh độc tố có mối liên quan được ghi nhận. Tuy nhiên, phát hiện vi khuẩn này hoặc một gen trong phân không tự xác nhận hội chứng, vì sự hiện diện và ý nghĩa bệnh học cần được diễn giải. Không nên dùng một test PCR dương làm lý do duy nhất cho nhiều đợt kháng sinh.
Dấu hiệu có thể xuất hiện rất nhanh
Nôn, giảm ăn, đau bụng và tiêu chảy nhiều nước có máu là những biểu hiện thường gặp. Phân có thể đỏ sẫm hoặc nhầy máu; hình ảnh đôi khi rất đáng sợ nhưng mức nguy hiểm phải được đánh giá cùng tuần hoàn và trạng thái toàn thân. Bệnh thường được nhắc ở chó nhỏ, tuy nhiên chó lớn cũng có thể gặp và kích thước không loại trừ.
Chó có thể lừ đừ, tim nhanh, chân lạnh, lợi nhợt hoặc giảm đáp ứng khi mất dịch nặng. Một số dấu hiệu mất nước dưới da không tương xứng với mức giảm thể tích trong lòng mạch. Vì thế, việc véo da thấy trở lại nhanh không đủ chứng minh có thể tiếp tục chăm ở nhà.
Phân máu cấp cần khám sớm, dấu hiệu suy tuần hoàn cần cấp cứu
Chó tiêu chảy máu lượng đáng kể, nôn lặp hoặc không giữ được nước cần được kiểm tra sớm trong ngày. Yếu không đứng, ngất, lợi rất nhợt, chân lạnh, thở bất thường hoặc giảm tỉnh là lý do đến cơ sở đang cấp cứu ngay. Chó con và bệnh nhân có bệnh nền càng không nên chờ một đêm để xem có tự giảm hay không.
Không ép uống hoặc bơm thức ăn ở chó yếu, nôn và nuốt kém. Không dùng thuốc cầm tiêu chảy, thuốc chống viêm giảm đau của người hay một kháng sinh còn thừa để “cầm máu ruột”. Nếu có thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc có thể ảnh hưởng niêm mạc hoặc đông máu, hãy mang theo đầy đủ.
Những bệnh nào cần được phân biệt?
Parvo, ký sinh trùng, tắc hoặc lồng ruột, độc chất, rối loạn đông máu, viêm tụy và bệnh nội tiết có thể có biểu hiện chồng lấp. Lịch tiêm, tuổi, tiếp xúc, thuốc và khả năng nuốt đồ lạ giúp lựa chọn xét nghiệm. Chó đã tiêm hoặc trưởng thành vẫn cần đánh giá theo nguy cơ, không tự động được loại khỏi mọi bệnh truyền nhiễm.
AHDS không nên là chẩn đoán mặc định khi chủ nuôi không nhớ chó ăn gì. Siêu âm hoặc X-quang được cân nhắc nếu cần loại trừ bệnh cấu trúc. Tình trạng sau bù dịch cũng cung cấp thông tin: nếu đau, sốt, giảm tỉnh hoặc bất thường khác không cải thiện như dự kiến, bác sĩ cần xem lại nguyên nhân và biến chứng.
Xét nghiệm máu giúp đánh giá hậu quả nhưng không có một chỉ số xác nhận
Cô đặc máu do mất dịch có thể làm tỷ lệ hồng cầu tăng; protein không nhất thiết tăng tương ứng vì có thể mất qua ruột. Kiểu kết quả này hỗ trợ nhận định nhưng không có ở mọi ca hoặc mọi thời điểm, đặc biệt sau truyền dịch. Không nên lấy một con số làm tiêu chuẩn duy nhất cho AHDS.
Bác sĩ có thể đánh giá công thức máu, đường huyết, điện giải, protein, chức năng cơ quan và các chỉ số khác theo mức độ. Thử bệnh truyền nhiễm, phân hay đông máu được chọn theo câu hỏi cụ thể. Các kết quả cần theo dõi trong diễn biến, không chỉ đọc như một ảnh chụp cố định của toàn bộ đợt bệnh.
Điều trị nền là khôi phục tuần hoàn và chăm sóc hỗ trợ
Dịch truyền được tính và điều chỉnh theo đáp ứng, các mất tiếp diễn cùng bệnh nền; không có một “chai dịch tiêu chảy máu” phù hợp mọi chó. Kiểm soát nôn, đau, đường huyết và điện giải được thực hiện khi cần. Nhiều ca cần nội trú để đánh giá thường xuyên, thay vì chỉ nhận một mũi thuốc rồi về trong lúc đang mất dịch nhanh.
Dinh dưỡng được bắt đầu lại theo mức ổn định và khả năng dung nạp. Không mặc định phải nhịn nhiều ngày để ruột sạch máu. Ngược lại, cho ăn quá nhiều khi còn nôn có thể bất lợi. Bác sĩ cần hướng dẫn mốc cho ăn, khẩu phần và mức theo dõi tại nhà trước khi xuất viện.
Máu trong phân không tự động đồng nghĩa phải dùng kháng sinh
Khuyến nghị hiện nay không ủng hộ kháng sinh thường quy cho mọi tiêu chảy cấp không biến chứng, kể cả khi có máu. Bác sĩ cân nhắc thuốc khi có bằng chứng hoặc nghi ngờ phù hợp về nhiễm trùng toàn thân, giảm bạch cầu nghiêm trọng, nguy cơ đặc biệt hay diễn biến nặng không giải thích bằng mất dịch đơn thuần. Quyết định dựa trên bệnh nhân, không chỉ vẻ ngoài của phân.
Không nên tự trì hoãn thuốc khi bác sĩ đã có chỉ định cụ thể, nhưng cũng không yêu cầu thêm kháng sinh chỉ vì thấy máu. Bệnh nhân cải thiện sau hồi sức mà không dùng kháng sinh không có nghĩa đã bị bỏ điều trị; chăm sóc hỗ trợ là can thiệp thiết yếu, không phải bước phụ.
Tiên lượng, tái phát và liên hệ DR.VET
Nhiều chó đáp ứng tốt khi được chăm sóc kịp thời, nhưng mức nặng, bệnh phối hợp và biến chứng ảnh hưởng kết quả. Tái phát phân máu cần đánh giá lại, không tự gắn lại nhãn AHDS và dùng toa cũ. Sau về nhà, theo dõi nôn, lượng ăn, phân, hoạt động; chó xấu đi cần quay lại sớm dù trước đó đã có một lần phân tốt.
Gọi DR.VET qua 0907 675 123, báo thời điểm bắt đầu, số lần nôn và đi máu, tuổi, lịch tiêm và thuốc. Chó yếu hoặc không giữ được nước cần nơi đang có khả năng cấp cứu. Ảnh phân hữu ích nhưng không thể thay đánh giá tuần hoàn trực tiếp.
Nguồn tham khảo
Thông tin được biên soạn cho chủ nuôi và đối chiếu với các tài liệu dưới đây. Chưa có xác nhận bác sĩ DR.VET thẩm định bản thảo. Hình ảnh là nội dung minh họa, không phải bằng chứng chẩn đoán cho một ca cụ thể.
