Bong võng mạc ở chó: mất thị lực đột ngột cần tìm cả bệnh mắt và bệnh toàn thân
Chó đang đi lại bình thường bỗng va đồ vật, ngập ngừng trước cửa hoặc không tìm được thức ăn có thể đã giảm thị lực. Nếu thay đổi xuất hiện đột ngột, cần khám ngay cả khi mắt không đỏ và chó không kêu đau. Bong võng mạc là một trong những nguyên nhân quan trọng, nhưng không phải mọi trường hợp mù cấp đều do võng mạc bị bong. Đánh giá sớm giúp phân biệt bệnh có thể can thiệp với những tổn thương có tiên lượng khác.
Võng mạc phải nằm đúng vị trí để hoạt động
Võng mạc là mô thần kinh nhận ánh sáng ở phía sau mắt. Khi lớp thần kinh tách khỏi mô nâng đỡ bên dưới, hoạt động của các tế bào cảm nhận ánh sáng bị ảnh hưởng. Mức giảm thị lực tùy diện tích và vị trí bong, một hay hai mắt, cùng tình trạng còn lại của võng mạc. Một vùng bong nhỏ có thể khó nhận thấy qua sinh hoạt thường ngày.
Bong kéo dài làm tăng nguy cơ thoái hóa và giảm khả năng phục hồi chức năng. Do đó, việc võng mạc áp lại được sau điều trị không tự động đồng nghĩa chó sẽ nhìn lại hoàn toàn. Thời gian mắc bệnh, nguyên nhân và tổn thương phối hợp đều ảnh hưởng kết quả; không thể cam kết bằng một hình ảnh siêu âm duy nhất.
Các cơ chế và nguyên nhân không giống nhau
Dịch, chất viêm hoặc máu tích tụ dưới võng mạc có thể đẩy nó tách ra mà không cần có vết rách. Tăng huyết áp, viêm trong mắt, nhiễm trùng, rối loạn miễn dịch và khối u là những khả năng cần xem xét. Một số bất thường phát triển võng mạc ở chó có yếu tố di truyền. Chấn thương hoặc biến chứng sau phẫu thuật mắt cũng có thể liên quan.
Một nhóm khác có vết rách võng mạc hoặc thay đổi kéo căng từ dịch kính, khiến cách điều trị khác nhóm do dịch viêm. Không nên gọi mọi bong võng mạc là “do huyết áp” hoặc tự dùng thuốc hạ áp trước khi được đo và đánh giá. Ngược lại, phát hiện bệnh mắt là lý do để tìm nguyên nhân toàn thân phù hợp, không chỉ tập trung riêng vào nhãn cầu.
Nhận biết thị lực giảm khi chó chưa va đập rõ
Chó có thể khó bắt đồ chơi, đi chậm trong ánh sáng khác thường hoặc giật mình khi có vật xuất hiện bất ngờ. Đồng tử giãn, hai đồng tử không đều hoặc có máu trong mắt đôi khi được nhận thấy. Nếu chỉ một mắt bị, chó vẫn di chuyển tương đối bình thường nên bệnh có thể được phát hiện muộn.
Không thử thị lực bằng cách quơ sát mắt, chiếu đèn mạnh kéo dài hoặc đặt vật cản nguy hiểm. Một video ngắn về hành vi bất thường trong điều kiện an toàn có ích cho bác sĩ. Mất thị lực mới xuất hiện cần khám khẩn; nếu kèm chấn thương, co giật, yếu hoặc xuất huyết nơi khác, hãy thông báo ngay để đánh giá toàn thân được ưu tiên phù hợp.
Khám đáy mắt và giới hạn của từng phương tiện
Bác sĩ đánh giá phản xạ, khả năng nhìn và cấu trúc mắt, sau đó quan sát võng mạc bằng phương tiện soi đáy mắt. Đo nhãn áp giúp tìm bệnh phối hợp; đo huyết áp toàn thân tìm một nguyên nhân có khả năng tác động cả hai mắt và các cơ quan khác. Việc đo cần điều kiện phù hợp, vì stress có thể làm kết quả huyết áp tăng tạm thời.
Khi giác mạc hoặc thủy tinh thể đục khiến không nhìn được phía sau, siêu âm mắt giúp nhận diện cấu trúc bong và bất thường khác. Siêu âm không xác định được mọi tác nhân gây viêm hay toàn bộ khả năng hoạt động của võng mạc. Xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc chẩn đoán hình ảnh toàn thân được chọn theo bệnh sử và khám, tránh xét nghiệm dàn trải nhưng thiếu câu hỏi cần trả lời.
Cần phân biệt những nguyên nhân mù cấp khác
Tăng nhãn áp, bệnh thần kinh thị giác, tổn thương não và hội chứng thoái hóa võng mạc mắc phải đột ngột có thể gây hành vi tương tự. Đục thủy tinh thể cũng gây nhìn kém nhưng không giải thích được mọi trường hợp khởi phát cấp. Phản xạ đồng tử còn không bảo đảm thị lực bình thường; các đường dẫn truyền tạo phản xạ và thị giác không hoàn toàn giống nhau.
Do đó, chẩn đoán dựa trên tổng hợp nhiều phần khám, không chỉ việc chó có chớp mắt khi bị dọa hay không. Bệnh ở cả hai mắt, đau mắt và dấu hiệu thần kinh giúp định hướng nhưng không đủ kết luận tại nhà. Tìm đúng vị trí tổn thương là cơ sở để tư vấn tiên lượng thực tế.
Điều trị theo nguyên nhân và cấu trúc bong
Những trường hợp do dịch viêm hoặc xuất huyết cần kiểm soát bệnh gây ra tình trạng đó; một số võng mạc có thể áp lại khi dịch được giải quyết. Thuốc chống viêm hoặc ức chế miễn dịch chỉ phù hợp trong hoàn cảnh được đánh giá, vì dùng sai có thể làm nhiễm trùng nặng hơn. Thuốc hạ huyết áp cũng phải được kê và theo dõi nếu xác định có chỉ định.
Bong có vết rách hoặc một số tổn thương cơ học có thể cần phẫu thuật võng mạc chuyên sâu. Tính khả thi phụ thuộc thời điểm, cấu trúc mắt và nơi có chuyên môn phù hợp. Không phải mọi mắt đều có thể mổ hoặc khôi phục thị lực. Ngay cả khi khả năng nhìn khó phục hồi, vẫn cần theo dõi biến chứng và giữ mắt không đau.
Chăm sóc an toàn và liên hệ khám
Giữ môi trường ổn định, chắn bậc cao, dắt bằng dây và báo hiệu bằng giọng nói trước khi chạm giúp chó giảm thị lực thích nghi. Không thả tự do gần đường hoặc hồ nước. Theo dõi mắt còn lại và bệnh nền theo lịch vì nguyên nhân toàn thân có thể tiếp tục gây tổn thương nếu chưa kiểm soát.
Liên hệ DR.VET qua 0907 675 123, ghi rõ lần cuối chó còn nhìn bình thường, thuốc đang dùng và tiền sử chấn thương hay phẫu thuật mắt. Khi mất thị lực đột ngột, cần cơ sở đang có khả năng đánh giá mắt khẩn; phòng khám có thể trao đổi hướng chuyển chuyên khoa theo tình trạng và điều kiện thực tế.
Nguồn tham khảo
Thông tin được biên soạn cho chủ nuôi và đối chiếu với các tài liệu dưới đây. Chưa có xác nhận bác sĩ DR.VET thẩm định bản thảo. Hình ảnh là nội dung minh họa, không phải bằng chứng chẩn đoán cho một ca cụ thể.
