Bệnh túi hậu môn ở chó: kéo lê mông không phải lúc nào cũng cần nặn tuyến
Chó kéo mông trên sàn, quay liếm vùng đuôi hoặc ngồi không yên có thể đang khó chịu ở túi hậu môn. Tuy nhiên, những hành vi đó cũng xuất hiện khi dị ứng da, ký sinh trùng hoặc bệnh quanh hậu môn. Nặn thường xuyên theo lịch grooming mà chưa xác định vấn đề không phải giải pháp phù hợp cho mọi chó. Cần phân biệt ứ dịch, viêm, áp xe và khối u vì cách xử lý cùng nhu cầu theo dõi khác nhau.
Túi hậu môn hoạt động thế nào?
Hai túi nằm ở hai bên hậu môn, có ống dẫn đưa chất tiết ra gần bờ hậu môn. Bình thường chất chứa có thể được đẩy ra trong lúc đi phân. Mùi mạnh của chất tiết không tự chứng minh nhiễm trùng; màu sắc và độ đặc cũng có thể thay đổi. Bệnh xảy ra khi chất chứa không thoát phù hợp, mô bị viêm hoặc có một tổn thương khác tại vùng này.
Chó nhỏ có khuynh hướng gặp ứ và viêm túi nhiều hơn một số chó lớn, nhưng kích thước không quyết định tất cả. Phân mềm kéo dài, cấu trúc ống, tình trạng thể trọng và bệnh da có thể góp phần. Không nên mặc định nguyên nhân luôn là ăn ít chất xơ, bởi chỉ thay khẩu phần có thể bỏ sót một túi đang nhiễm trùng hoặc khối mô bất thường.
Ứ dịch, viêm và áp xe khác nhau ra sao?
Ứ là tình trạng chất chứa khó thoát, gây căng và khó chịu. Khi viêm, túi có thể đau rõ hơn và chất tiết thay đổi, đôi khi có nhiễm trùng tham gia. Áp xe là ổ nhiễm trùng có mủ; vùng cạnh hậu môn có thể đỏ, nóng, sưng và vỡ thành lỗ chảy dịch. Khi đó, chỉ vệ sinh lông bên ngoài không xử lý được toàn bộ vấn đề.
Những thể này có thể tiến triển qua nhau nhưng không phải chó nào cũng đi theo cùng một trình tự. Đánh giá đau, tính chất mô và chất chứa giúp bác sĩ quyết định. Khối cứng, không cân xứng hoặc tái diễn một bên cần được lưu ý riêng; không nên cố nặn thật mạnh rồi coi đã loại trừ bệnh.
Dấu hiệu quan sát được ở nhà
Kéo lê mông, liếm hoặc cắn quanh hậu môn, quay đột ngột về đuôi và né ngồi là những biểu hiện có thể gặp. Chó có thể rặn đau, kêu khi đi phân, để lại vết dịch hoặc mùi trên chỗ nằm. Khi đau nhiều, một con vốn hiền cũng có thể cắn nếu bị chạm vùng này.
Sưng cạnh hậu môn, máu hoặc mủ, đau rõ, bỏ ăn hay sốt cần khám sớm. Nếu có mô lòi qua hậu môn hoặc không tiểu được, cần đánh giá khẩn vì có thể là vấn đề khác như sa trực tràng hoặc thoát vị liên quan đường tiểu. Không cố phân loại tại nhà bằng cách đưa tay vào hậu môn.
Khám để tránh bỏ sót dị ứng, rò quanh hậu môn hoặc u
Bác sĩ kiểm tra da, hậu môn, từng túi và trực tràng khi phù hợp. Giảm đau hoặc hỗ trợ an thần có thể cần ở bệnh nhân quá đau. Kiểm tra chất chứa bằng tế bào học hoặc nuôi cấy được cân nhắc khi nghi nhiễm trùng, tái phát hay không đáp ứng; không phải mọi chó kéo mông đều cần kháng sinh.
Các bệnh như rò quanh hậu môn, dị ứng, đốt sán và khối u có thể gây triệu chứng tương tự. Một túi có khối đặc có thể cần lấy mẫu mô hoặc tế bào cùng đánh giá thêm. Bác sĩ lựa chọn xét nghiệm theo tổn thương, không chỉ theo mùi. Phát hiện bất thường sớm ở khám trực tràng đôi khi xảy ra trước khi chó biểu hiện rõ tại nhà.
Điều trị theo loại bệnh đang có
Với ứ đơn thuần, giải phóng chất chứa đúng cách và tìm yếu tố góp phần có thể đủ. Viêm hoặc áp xe có thể cần làm sạch, xử lý ổ bệnh, giảm đau và kháng sinh khi có chỉ định. Không tự chích rạch vùng sưng hoặc cố nặn một túi đang đau; nguy cơ tổn thương mô và phát tán nhiễm trùng tăng lên.
Chó cần vòng chống liếm khi có tổn thương ngoài da hoặc sau can thiệp. Dùng thuốc theo kế hoạch và báo lại nếu vùng sưng tăng, chó đau hơn hoặc không đi phân được. Áp xe vỡ rồi bớt căng không đồng nghĩa không cần khám; vẫn phải đánh giá phần bệnh còn lại và khả năng lành mô.
Bệnh tái phát cần xem lại nguyên nhân duy trì
Phân mềm mạn, dị ứng và cân nặng là những yếu tố có thể cần xử lý song song. Điều chỉnh dinh dưỡng hoặc chất xơ chỉ nên thực hiện với mục tiêu rõ, theo dõi đáp ứng và đủ nước. Không có một loại thức ăn hoặc thực phẩm bổ sung bảo đảm ngăn mọi bệnh túi hậu môn.
Nặn túi liên tục ở chó không có chỉ định có thể gây kích thích và không thay thế điều trị bệnh nền. Với những ca tái phát dai dẳng, bác sĩ có thể trao đổi phẫu thuật cắt túi khi lợi ích phù hợp. Đây là can thiệp cần cân nhắc nguy cơ, gồm ảnh hưởng chức năng vùng hậu môn, chứ không phải bước tự động sau vài lần kéo mông.
Đừng bỏ qua khả năng khối u túi hậu môn
Ung thư tuyến túi hậu môn là bệnh khác với ứ dịch thông thường. Khối có thể nhỏ nhưng cần đánh giá mức lan và những ảnh hưởng toàn thân; một số bệnh nhân có tăng calci máu, uống tiểu nhiều, yếu hoặc ăn kém. Không phải mọi khối đều có biểu hiện này và không phải mọi chó uống nhiều đều do u túi.
Nếu nghi, lấy mẫu và xét nghiệm phù hợp giúp xác định chẩn đoán, sau đó có thể cần đánh giá hạch và hình ảnh. Chỉ nặn ra một ít dịch không loại trừ phần khối mô bên cạnh. Đây là lý do một bệnh tái diễn khu trú cần được khám lại, thay vì chỉ đặt lịch grooming dày hơn.
Chăm sóc và sắp xếp khám
Giữ vùng quanh hậu môn sạch theo hướng dẫn, tránh bôi thuốc người, cồn hoặc chất sát khuẩn mạnh lên mô hở. Theo dõi đau khi đi phân, mức liếm và tình trạng vết thương. Không để chó tiếp tục cọ trên bề mặt bẩn vì có thể làm tổn thương nặng hơn.
Gọi DR.VET qua 0907 675 123, mô tả một hay hai bên sưng, có mủ hay máu, lịch tái phát và tình trạng phân. Bác sĩ sẽ đánh giá có thật sự là bệnh túi hậu môn không rồi trao đổi hướng điều trị; mục tiêu là giải quyết nguyên nhân khó chịu, không chỉ lấy hết dịch có mùi.
Nguồn tham khảo
Thông tin được biên soạn cho chủ nuôi và đối chiếu với các tài liệu dưới đây. Chưa có xác nhận bác sĩ DR.VET thẩm định bản thảo. Hình ảnh là nội dung minh họa, không phải bằng chứng chẩn đoán cho một ca cụ thể.
